Symptomen van laag progesteron en de invloed op zwanger worden

Progesteron speelt een essentiële rol bij de voorbereiding van de baarmoeder op een zwangerschap en bij de ondersteuning van een gezonde zwangerschap. Maar wat gebeurt er wanneer het progesteronniveau daalt? We duiken in de wereld van laag progesteron, bespreken de symptomen en geven je de kennis die je nodig hebt tijdens je vruchtbaarheidstraject. 

Wat is progesteron?

Progesteron is een hormoon dat na de ovulatie door de eierstokken wordt aangemaakt. Het is van cruciaal belang om de baarmoeder op een zwangerschap voor te bereiden en de vroege ontwikkeling van de foetus te ondersteunen. Progesteron helpt het baarmoederslijmvlies op te bouwen en in stand te houden, zodat een zich ontwikkelend embryo zich in een optimale omgeving kan innestelen en voeding krijgt. Progesteron is ook tijdens de zwangerschap belangrijk.

Het niveau begint na de ovulatie te stijgen en daalt als er geen zwangerschap ontstaat. Daardoor wordt het baarmoederslijmvlies tijdens de menstruatie afgestoten. Een verstoorde progesteronbalans kan gevolgen hebben voor de menstruatiecyclus, vruchtbaarheid en zwangerschap.

Wanneer wordt progesteron als laag beschouwd? 

Progesteronniveaus verschillen per fase van de menstruatiecyclus en hangen ook af van of iemand zwanger is. Tijdens de folliculaire fase hoort het progesteronniveau laag te zijn, omdat het pas na de ovulatie stijgt, in de luteale fase (de tweede helft van de menstruatiecyclus). Volgens het University of Rochester Medical Centerliggen normale progesteronniveaus tijdens de luteale fase tussen 2 en 25 nanogram per milliliter (ng/mL).

Over het algemeen wordt een progesteronniveau onder 2 ng/mL tijdens de luteale fase als laag beschouwd. Het is echter belangrijk te weten dat de interpretatie afhangt van je specifieke omstandigheden en de referentiewaarden die verschillende laboratoria gebruiken. Bespreek je uitslagen daarom altijd met je zorgverlener. 

Symptomen van laag progesteron: 

Wanneer progesteronniveaus lager zijn dan optimaal, kunnen verschillende symptomen optreden. Die verschillen per persoon, en een of meer symptomen betekenen niet automatisch dat je progesteron te laag is. Het herkennen van deze signalen kan wel helpen om een mogelijke verstoring van de progesteronbalans op te merken. 

Dit zijn enkele veelvoorkomende symptomen die op een laag progesteronniveau kunnen wijzen:

1. Onregelmatige menstruaties: Een laag progesteronniveau kan de regelmaat van je menstruatiecycli verstoren. Je cycli kunnen korter of langer worden, wisselend van duur zijn of soms helemaal uitblijven.
2. Spotting: Lichte spotting of een doorbraakbloeding vóór je menstruatie kan een teken van laag progesteron zijn. Dit kan ontstaan door onvoldoende instandhouding van het baarmoederslijmvlies of onvoldoende hormonale ondersteuning.
3. Hevige of pijnlijke menstruaties: Sommige mensen met een laag progesteronniveau hebben hevigere of pijnlijkere menstruaties. Dit kan komen door hormonale onevenwichtigheden die de menstruatiestroom beïnvloeden.
4. PMS-symptomen: Een laag progesteronniveau kan bijdragen aan sterkere symptomen van het premenstrueel syndroom (PMS), waaronder stemmingswisselingen, prikkelbaarheid, een opgeblazen gevoel, gevoelige borsten en trek in bepaalde voedingsmiddelen.
5. Moeite om een zwangerschap in stand te houden: Progesteron is cruciaal voor de ondersteuning van een vroege zwangerschap. Als je herhaaldelijk een miskraam hebt gehad of moeite hebt een zwangerschap in stand te houden, kan een laag progesteronniveau een rol spelen.
6. Vermoeidheid en weinig energie: Sommige mensen met een laag progesteronniveau ervaren meer vermoeidheid, weinig energie en een algemeen gevoel van uitputting.
7. Veranderingen in libido: Progesteron beïnvloedt het libido en seksueel verlangen. Een laag progesteronniveau kan leiden tot minder zin in seks of veranderingen in het seksueel functioneren.
8. Slaapstoornissen: Progesteron heeft een kalmerend effect op het lichaam en bevordert een herstellende slaap. Bij lage niveaus kunnen slaapstoornissen ontstaan, zoals slapeloosheid of onrustig slapen.

De Premom-app is een goede plek om tijdens je luteale fase bij te houden hoe je je voelt en eventuele symptomen vast te leggen. Wanneer je later op je cyclus terugkijkt, kun je belangrijke signalen herkennen, noteren en met je zorgverlener bespreken. 

Wat beïnvloedt het progesteronniveau? 

Verschillende factoren kunnen het progesteronniveau in het lichaam beïnvloeden, waaronder:

1. Menstruatiecyclus: Het progesteronniveau schommelt gedurende de menstruatiecyclus. Het stijgt na de ovulatie tijdens de luteale fase en daalt vervolgens als er geen zwangerschap ontstaat. Een laag progesteronniveau in deze fase kan wijzen op een probleem met de ovulatie of het corpus luteum.
2. Zwangerschap: Progesteron is essentieel voor de ondersteuning van een zwangerschap. Tijdens de zwangerschap stijgt het progesteronniveau aanzienlijk en wordt het hormoon vooral door de placenta aangemaakt. Een laag progesteronniveau tijdens de zwangerschap is reden voor aandacht en kan soms op een mogelijk probleem met de zwangerschap wijzen.
3. Leeftijd: De productie van progesteron neemt af naarmate vrouwen ouder worden, vooral tijdens de perimenopauze en menopauze. Deze afname is een natuurlijk onderdeel van het ouder worden.
4. Hormonale aandoeningen: Bepaalde hormonale aandoeningen beïnvloeden het progesteronniveau. Aandoeningen zoals polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS) en hypothalamische amenorroe verstoren de normale hormoonbalans en kunnen tot een laag progesteronniveau leiden.
5. Stress: Chronische stress kan de hormoonproductie beïnvloeden en de normale menstruatiecyclus verstoren, waardoor het progesteronniveau uit balans raakt.
6. Medicijnen en behandelingen: Bepaalde medicijnen, zoals hormonale anticonceptie of vruchtbaarheidsbehandelingen, beïnvloeden het progesteronniveau. Afhankelijk van hun specifieke werking kunnen ze het niveau verhogen of verlagen.
7. Medische aandoeningen: Bepaalde medische aandoeningen, zoals cysten op de eierstokken, bijnieraandoeningen of een verstoorde schildklierfunctie, kunnen de productie en het niveau van progesteron beïnvloeden.
8. Leefstijlfactoren: Onvoldoende slaap, slechte voeding, overmatig sporten en obesitas kunnen de hormoonbalans beïnvloeden en daarmee mogelijk ook het progesteronniveau.

Hoe kun je het progesteronniveau testen?

Het progesteronniveau kan met verschillende methoden worden getest om de hoeveelheid hormoon in het lichaam te beoordelen. Een bloed- of urinetest wordt het vaakst gebruikt. 

Bloedtest: Een bloedtest is de meest gebruikte methode om het progesteronniveau te meten. Een zorgverlener neemt idealiter zeven dagen na je ovulatiedatum, tijdens de luteale fase, een bloedmonster af.

Urinetest: Urine- progesterontests kunnen worden gebruikt om het progesteronniveau te meten. Je kunt thuis urine verzamelen en testen, maar bloedtests worden vaker gebruikt omdat ze een nauwkeurige meting van het progesteronniveau kunnen geven.

De timing van de test is belangrijk bij het meten van progesteron. Voor nauwkeurige resultaten wordt het niveau doorgaans tijdens de luteale fase van de menstruatiecyclus gemeten (meestal ongeveer 7-10 dagen na de ovulatie). 

Kun je zwanger worden met een laag progesteronniveau?

Kort gezegd kan een laag progesteronniveau vóór de zwangerschap je vruchtbaarheid beïnvloeden en het moeilijker maken om zwanger te worden. Progesteron is cruciaal om de baarmoeder op de innesteling voor te bereiden en een vroege zwangerschap te ondersteunen. Als anovulatie de oorzaak van laag progesteron is, kun je in die cyclus niet zwanger worden: er is geen eicel vrijgekomen en er is geen progesteron aangemaakt.

Een laag progesteronniveau kan de kwaliteit van het baarmoederslijmvlies beïnvloeden, terwijl dat nodig is voor een succesvolle innesteling van een bevruchte eicel. Zonder een optimale omgeving in de baarmoeder neemt de kans op een geslaagde innesteling en zwangerschap af. 

Het is wel belangrijk te weten dat een laag progesteronniveau mogelijk niet de enige factor is die de vruchtbaarheid beïnvloedt. Vruchtbaarheid berust op een complex samenspel van verschillende hormonen en factoren, waaronder de ovulatie, de gezondheid van het sperma, de werking van de eileiders en de algehele reproductieve gezondheid. Denk je symptomen van laag progesteron te hebben, bespreek je zorgen dan met je arts om mogelijke vertragingen of problemen tijdens het zwanger worden te voorkomen. 

Natuurlijke manieren om het progesteronniveau te verhogen

Bespreek je progesteronuitslagen en behandelplan altijd met je zorgverlener. Daarnaast kunnen enkele veranderingen in je leefstijl helpen om je progesteronniveau op natuurlijke wijze te ondersteunen.

1. Zorg voor een evenwichtig en voedingsrijk eetpatroon: Een evenwichtig eetpatroon met verschillende volwaardige voedingsmiddelen kan de hormoonbalans ondersteunen. Zorg voor voldoende eiwitten en gezonde vetten en eet uiteenlopende soorten groente en fruit. Kies ook voedingsmiddelen die rijk zijn aan voedingsstoffen zoals vitamine B6, zink, magnesium en vitamine C, waaronder bladgroenten, avocado’s, noten en zaden, vis en citrusvruchten.
2. Beheers je stressniveau: Chronische stress kan de hormoonbalans, waaronder het progesteronniveau, verstoren. Neem technieken voor stressbeheersing op in je dagelijkse routine, zoals meditatie, diepe ademhalingsoefeningen, yoga of activiteiten die je leuk vindt. Geef voorrang aan zelfzorg en zoek gezonde manieren om stress te verminderen.
3. Zorg voor voldoende slaap: Streef naar een vast slaapritme en geef prioriteit aan goede slaap. Slaapgebrek kan de hormoonproductie beïnvloeden en de menstruatiecyclus verstoren. 
4. Beweeg regelmatig: Zorg voor regelmatige lichaamsbeweging, omdat dit helpt hormonen te reguleren en je algehele welzijn ondersteunt. Kies activiteiten die je leuk vindt en neem ze op in je routine. Overmatig sporten kan echter het tegenovergestelde effect hebben; zoek daarom een balans die bij je past.

Onthoud dat ieders traject uniek is en dat zwanger worden soms om persoonlijke ondersteuning vraagt, zoals behandeling met progesteron. Blijf open met je zorgverlener communiceren, deel je zorgen en werk actief mee aan een plan op maat om je vruchtbaarheidsdoelen te bereiken.

Het is verstandig om tijdens je cyclus bij te houden wat je ervaart. Gebruik de gratis Premom-app om eventuele signalen in zowel de folliculaire als de luteale fase vast te leggen. Daar kun je alles overzichtelijk bij elkaar houden, zoals ovulatietests, symptomen en BBT, zodat je het grotere geheel gemakkelijk ziet. 

Hoewel de genoemde symptomen op een laag progesteronniveau kunnen wijzen, is het belangrijk een zorgverlener te raadplegen voor een nauwkeurige beoordeling en diagnose. Door mogelijke signalen te herkennen en passend advies te vragen, neem je actief deel aan het optimaliseren van je hormoonbalans en het vergroten van je zwangerschapskans.

Download the Premom app

Medisch beoordeeld door Dr. Patti Haebe, Senior Medical Advisor

References

American Pregnancy Association. Progesterone. American Pregnancy Association. July 21, 2022.  

Mayo Clinic. Progesterone (Oral Route). Mayo Clinic. December 1, 2023.  https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/progesterone-oral-route/description/drg-20075298

Santoro N, Gibson D. Progesterone and Progestins: Basic Physiology and Clinical Application. In: Jameson JL, De Groot LJ, de Kretser D, Giudice G, eds. Endocrinology: Adult and Pediatric. 7th ed. Elsevier; 2017:1788-1803.

Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Progesterone supplementation during the luteal phase and in early pregnancy in the treatment of infertility: an educational bulletin. Fertil Steril. 2008;90(5)(suppl):S188-S193.

University of Rochester Medical Center. Female Reproductive System. University of Rochester Medical Center. July 16, 2020. https://www.urmc.rochester.edu/encyclopedia/content.aspx?contenttypeid=85&contentid=P00772